Błękitna kropka – Carl Sagan

Wehikułem czasu przez Układ Słoneczny

Magdalena Makówka

Carl Sagan był jednym z bardziej znanych popularyzatorów wiedzy o kosmosie. Także w Polsce ukazało się wiele z jego licznych publikacji. Teraz zaś na półkach pojawiła się „Niebieska kropka”, która po raz pierwszy została wydana w latach 90. XX wieku. Od tego czasu stan badań nad kosmosem znacznie się zmienił, należy więc zadać sobie pytanie, czy książka posiada dziś jakąkolwiek wartość.

Fizyk zabiera czytelników na wycieczkę po najdalszych zakątkach Układu Słonecznego. Zaczyna od usytuowania naszego domu – Ziemi – na mapie wszechświata. Następnie zastanawia się nad tym, czy gdyby przedstawiciele obcej cywilizacji szukali śladów życia w kosmosie, odkryliby je na naszej planecie. Jak się okazuje – niekoniecznie, co powinno ostudzić zapał tych, którzy wierzą, że jeszcze niebawem dowiedzione zostanie istnienie życia pozaziemskiego. Następnie Sagan na kartach swej książki rozpoczyna tournée po planetach i księżycach. Szczegółowo opisuje poszczególne globy, skupia się na ich atmosferze, ukształtowaniu terenu, powodach, dla których panują na nich takie a nie inne warunki. W toku prowadzonej przez niego narracji dowiadujemy się wiele o historii odkryć, poznajemy skomplikowane losy ludzi, pracujących nad maszynami, dzięki którym poszerzyła się nasza wiedza o otaczającym nas kosmosie. W końcu Sagan zastanawia się nad tym, czy i gdzie powinien osiedlić się człowiek w ciągu następnych dekad i stuleci. Snuje rozważania dotyczące nie tylko najbardziej prawdopodobnych z dzisiejszej perspektywy scenariuszy, ale także znacznie dalszych, na jakich planowanie stan dzisiejszej nauki nie pozwala.

Narracja prowadzona przez Sagana jest płynna i wciągająca, a język barwny. Podczas lektury wieczorową porą przeciągałam oddanie się w objęcia Morfeusza do czasu, aż przeczytam kolejny rozdział. Na szczególną uwagę zasługuje sposób, w jaki Zysk i s-ka wydał publikację. Kupując „Błękitną kropkę”, dostajemy do ręki ponad pięćsetstronicową pozycję, wydrukowaną na kredowym papierze, w twardej oprawie, dodatkowo chronionej obwolutą. Do tego w środku znajdziemy ogromną liczbę zdjęć, ilustracji i wykresów. Większość z nich ma wysoką jakość, a niektóre fotografie wręcz zapierają dech w piersiach.

Po tej serii pochwał trzeba przejść do rzeczy mniej przyjemnych, czyli krytyki. Po raz pierwszy publikacja Sagana ukazała się w 1994 roku, czyli dwadzieścia cztery lata temu. Od tej pory stan wiedzy w astronomii zmienił się diametralnie. Wysłane zostały kolejne sondy i łaziki, które zmieniły postrzeganie poszczególnych ciał niebieskich Układu Słonecznego. Niektóre rzeczy zostały zaktualizowane w przypisach redakcji, jednak są one nieliczne i stanowczo nie wystarczają. Czytając książkę, cały czas miałam z tyłu głowy myśl, czy jest aby na pewno wciąż obowiązujący stan wiedzy? Sprawdzanie w innych źródłach informacji wszystkich informacji zawartych na kilkuset stronach sprawia, że lektura „Błękitnej kropki” byłaby niepotrzebna. Sądzę, że publikacja miałaby o wiele większą wartość, gdyby została uzupełniona o wstęp współczesnego astronoma, który zaznaczyłby, jaki jest obecny stan badań. Wydaje się, że w takiej formie książka Sagana nie ma racji bytu, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, iż wciąż pojawiają się coraz to nowe tłumaczenia prac wydanych przed zaledwie kilkoma laty. Jako laik nie jestem w stanie wyliczyć wszystkich zdezaktualizowanych informacji. Dlatego też tak bardzo książce tej przydałaby się redakcja zawodowego fizyka czy astronoma, który wyliczyłby wszystkie nieaktualne wiadomości. Sięgając po książkę popularnonaukową z dziedziny z którą nie miałam do czynienia na studiach, muszę zaufać wiedzy autora. Carl Sagan bez wątpienia był ogromnym autorytetem zaś recenzowana praca miała ogromną wartość w chwili wydania. Teraz jednak, po dwóch dekadach, pewne rzeczy należałoby zaktualizować.

Tytuł: „Błękitna kropka. Człowiek i jego przyszłość w kosmosie”
Autor: Carl Sagan
Tytuł oryginału: Pale blue dot: a vison of the human futere in space
Tłumaczenie: Marek Krośniak
Wydawca: Zysk i s-ka
Data wydania: 2018
Liczba stron: 560
ISBN: 978-83-8116-267-8