Leonardo i Ostatnia Wieczerza - Ross King

Podglądając geniusza przy pracy

Magdalena Makówka


Leonardo da Vinci to postać, która doczekała się tysięcy artykułów i książek na swój temat. Także w Polsce ukazało się kilka biografii tego niezwykłego artysty. Oprócz tego pojawiają się kolejne powieści i produkcje filmowe, których jest bohaterem. Nie brakuje również pozycji dotyczących jego poszczególnych dzieł.. Jednym z budzących największe emocje jest fresk „Ostatnia wieczerza”, którego powstanie stało się dla Rossa Kinga inspiracją do napisania jeszcze jednej książki poświęconej mistrzowi z Vinci.


Chociaż tytuł publikacji wskazuje, że główny przedmiot zainteresowania autora stanowi sama  „Ostatnia Wieczerza”, to porusza on w swojej pracy znacznie szerszą tematykę. King ma już doświadczenie w zajmowaniu się malarzami doby renesansu, jedną z książek poświęcił osobie Michała Anioła. Tym razem sam fresk stał się dla niego raczej punktem wyjścia dla przedstawienia życia Leonarda oraz  zarysu historii politycznej Italii u schyłku XV i w pierwszych dekadach XVI wieku. Poznajemy młodość artysty, który musiał liczyć się z wieloma ograniczeniami wynikającymi z faktu, że urodził się jako bękart. Nie mógł iść drogą ojca i zostać prawnikiem, zamiast tego wybrał profesję malarza, wówczas niezbyt poważaną. Razem z nim poznajemy renesansowe dwory Florencji czy Mediolanu oraz ludzi sprawujących tam władzę. Dowiadujemy się także o przyczynach wybuchu wojen włoskich, które miały wstrząsać Półwyspem Apenińskim przez ponad pół wieku. Poznajemy postać charyzmatycznego mnicha Savonaroli. Śledzimy wzloty i upadki kolejnych książąt i królów.

Autor przy okazji przedstawiania historii politycznej nie zapomina jednak o ukazaniu samej osoby Leonarda da Vinci. Możemy poznać warsztat pracy artysty, jego rozliczne pasje, a nawet szczegóły z prywatnego życia. Ross King obala pewne mity z biografii malarza, pokazując, że owszem, miał cechy geniusza, lecz jednocześnie większość jego dzieł pozostała niedokończona. Niejeden  plan został porzucony, wiele projektów zaś po prostu nie miało prawa się udać. Jedyne czego brakuje w części biograficznej, to bardziej szczegółowe przedstawienie ostatnich lat życia Leonarda, zwłaszcza francuskiego etapu jego żywota.

Wiele uwagi autor poświęcił również tytułowemu freskowi. Przedstawił poszczególne etapy tworzenia arcydzieła, poszukiwania modeli, którzy mogli stanowić inspirację dla wizerunków apostołów. Czytelnik pozna też mnóstwo szczegółów dotyczących pracy malarzy w renesansie, używanych przez nich technik i metod uzyskiwania farb. Nie brakuje także analizy symboliki dzieła. Każdy fragment fresku został dokładnie omówiony. Nie zabrakło również charakterystyki losów malowidła na przestrzeni wieków. Niezbyt trwała technika wykonania i nieudolne konserwacje sprawiły, że dopiero od kilkudziesięciu lat można ponownie doceniać starania mistrza z Vinci. King analizując Ostatnią Wieczerzę, uniknął szukania taniej sensacji i z łatwością obala mity, które narosły wokół dzieła Leonarda za sprawą powieści Dana Browna.

Publikacja jest napisana przystępnym językiem. Autor umiejętnie dozuje przedstawianie kolejnych postaci, w miejscach, gdzie występuje natężenie faktografii wplata ciekawostki, na przykład dotyczące sztuki wojennej włoskich najemników. Nie brakuje również niezbyt znanych faktów z życia samego Leonarda, poznamy między innymi listę jego zakupów czy też problemy z niesfornymi uczniami.

Wartość pozycji bez wątpienia podnosi wkładka z reprodukcjami obrazów mistrza, a także ryciny jego autorstwa prezentowane przy omawianiu poszczególnych fragmentów fresku. Wrażenie robi też kilkadziesiąt stron przypisów oraz pokaźna bibliografia, co prawda w większości anglojęzyczna, lecz autor korzystał także z publikacji w języku włoskim. Przydatnym dodatkiem jest mapa Italii schyłku XV wieku oraz drzewo genealogiczne Viscontich i Sforzów.

Niewątpliwe słowa uznania należą się wydawnictwu oraz tłumaczowi za gruntownie przeprowadzoną redakcję. W toku narracji niejednokrotnie pojawią się przypisy, które korygują niedokładne lub błędne informacje zamieszczone przez autora. Niektóre z tych wyjaśnień dotyczą jedynie drobiazgów, lecz czytelnik ma pewność, że książka została opracowana przez osoby z dużą wiedzą o sztuce renesansu.

„Leonardo i Ostatnia wieczerza” to solidna publikacja ukazująca przekrojowo życie Leonarda da Vinci oraz pracę nad jednym z jego najwybitniejszych dzieł. Nie brakuje tu także dobrze zarysowanego tła historycznego, które samo w sobie jest wartościowe  z powodu niewielkiej liczby polskojęzycznych opracowań poświęconych temuż okresowi. Po pracę Kinga warto sięgnąć, jeżeli chce się zanurzyć w atmosferze renesansowej Italii i podejrzeć warsztat pracy wybitnego artysty.

Tytuł: Leonardo i Ostatnia Wieczerza
Autor: Ross King
Tłumacz: Marek Fedyszak
Wydawca: Noir Sur Blanc
Data wydania: 2016
Liczba stron: 438
ISBN: 978-83-65613-11-0